سازمان‌ها روابط عمومي را چرخ پنجم حساب نكنند

گفت‌وگو با دكتر حسين باهر، استاد علوم ارتباطات

اشاره:

يكي از مهم‌ترين و باارزش‌ترين عواملي كه منجر به گردش صحيح كار و اجراي دقيق برنامه‌ريزي‌هاي كوتاه‌مدت و بلندمدت در سازمان‌ها و ادارات مي‌شود شناخت و درك متقابل است كه امروزه به عنوان اصل مهمي پذيرفته شده است. اين بخش كه در ارگان‌ها به عنوان روابط عمومي ناميده مي‌شود وظيفه پيچيده‌اي را به عهده مي‌گيرد كه نتيجه آن قابل رؤيت است؛ چرا كه اين بخش گرچه حلقه واسطي است ميان رياست و كارمندان و ارباب رجوع به صورت متقابل، ولي خود به نوعي سياستگذار اين روابط است تا امور به صورتي تلطيف‌شده و مرتب پيش برود كه مشكلي بر سر راه اهداف سازمان‌ پيش نيايد. فراگيري علم روابط عمومي كه امروزه دربرگيرنده چند علم توأم مثل جامعه‌شناسي، روان‌شناسي مديريت و... است نياز به ذكاوت دارد. پس در گزينش افراد براي اين سمت به منظور پيشبرد اهداف مديران سازمان‌ها بايد دقتي ويژه به خرج داد. در اين خصوص گفت‌وگويي با دكتر حسين‌ باهر، استاد دانشگاه و مشاور در امور رفتارشناسي انجام داده‌ايم كه مي‌‌خوانيد:

نقش روابط عمومي را در سازمان‌ها تعريف كنيد و بگوييد اصولاً روابط عمومي يعني چه؟

روابط عمومي يعني بخشي از يك سازمان كه بين اجزاي مختلف از سويي، و كل سيستم با ساير سيستم‌ها از سوي ديگر ارتباط برقرار مي‌كند. روابط عمومي كه امروز به عنوان سازمان و نهاد مطرح شده همان عمل صالحه است. ما حتي اگر بخواهيم دو آجر را به هم بچسبانيم ملاتي براي واسطه مي‌خواهيم. بين ما و خدا هم گر چه عرفان مي‌گويد «من تو را ‌خواهم ولي بي‌واسطه» واسطه‌هاي برگزيده بايد باشند، چرا كه ما شفيع لازم داريم. امام خميني(ره) در تفسير سوره «نور» فرموده كه نور حتي اگر نور الهي باشد بايد سلسله‌مراتبي را طي كند تا براي ما قابل جذب باشد و گر نه مشكل‌دار مي‌شويم. مثلاً يك لامپ دو واتي را نمي‌توانيم به يك ژنراتور قوي وصل كنيم، حتماً بايد يك مبدل داشته باشيم.

كار روابط عمومي هم كار يك مبدل است. يعني گاهي مسائلي در ذهنش مي‌گذرد كه اين‌ها را بايد به صورت تلطيف‌شده به ارباب رجوع منتقل كند و حتماً مطالبي در دل سازمان، مردم و... هست كه بايد به مدير سازمان منتقل كند. اين انتقال بايد خيلي هوشمندانه و خردمندانه و صالحانه باشد. يعني روابط‌‌عمومي‌ها در حقيقت چشم و گوش سازمان هستند و از طرفي هم قلب مردم هستند. حساسيت اين امر تا بدان حد است كه حضرت علي(ع) به مالك اشتر در نامه‌اي با اين مضمون مي‌نويسد: «انسان‌هايي را كه صادق و باوفا باشند رابط بگذار بين خود و مردم تا به تو اطلاعات جامع و مانعي را بدهند.» اين تعريف كليتي از روابط عمومي و نقش آن در سازمان‌هاي ايراني است.

نقش روابط عمومي در سازمان‌هايي با اهداف ديني چيست؟

در ارتباط با سازمان‌هاي اسلامي بايد بگويم كه ما الان مسئوليت‌هاي مهمي داريم كه روابط عمومي متولي آن است. در يك سازمان اسلامي روابط عمومي مسئوليتي دوگانه دارد، چرا كه سازمان ديني به طور كلي و سازمان‌هاي ايدئولوژيك مسائلي دارند كه بايد آن ايدئولوژي و دين ناب و آن حقيقت آب و نه لزوماً واقعيت سراب را به مردم ارائه كنند و بعد هم بررسي كنند و ببينند مردم اين واقعيت را درست برداشت كرده‌اند يا خير. حال اگر خود فرد بيايد در اين زمينه باورهاي خودش را بياورد و دوست داشتن و نداشتن و علم و جهل خود را دخالت دهد نه تنها نمي‌تواند باورهاي ديني ناب را ارائه كند بلكه درست برعكس اين قضيه را باعث مي‌شود.

از اهميت حضور روابط عمومي در سازمان‌ها بگوييد.

روابط عمومي در همه امور لازم است. شغل يك مسئول روابط عمومي حتماً ايجاب مي‌كند كه گاهي از مسائل و منافع خود هم عبور كند و عبور از اين مسائل و منافع خيلي سخت است. اما انسان‌هاي مزكّي هم در اين مراتب تعيين ارزش مي‌شوند. در كل بايد به شرايط رابطين عمومي توجه كنيم. آنان به‌خصوص در سازمان‌هاي اسلامي بايد داراي دانش‌‌هاي والاي انساني و بينش‌هاي الهي باشند و با روش‌هاي پيشرفته جهاني در ارتباط عمومي آشنا بوده و همزمان انسان‌هايي باشند كه بدانند در چه زمان و مكاني كار مي‌كنند. چون هر يك از اهالي روابط عمومي در سازمان و تشكيلات و شهر و موقعيت‌هاي متفاوتي زندگي مي‌كنند كه تشخيص تفاوت‌شان در اجرائيات مشخص مي‌شود. مثلاً يك روابط عمومي كه در يك سازمان عقيدتي هست واقعاً بايد بيشتر از بقيه مبادي آداب ديني باشد، در عمل وسواس داشته باشد و بداند كه مردم به عمل وي كار دارند و اگر ظاهراً رفتارشان نشان ندهد، ولي اين مسأله را چك مي‌كنند و اگر ايرادي ببينند فوري مطرح مي‌كنند و آن وقت خواهند گفت «تو اگر طبيب بودي سر خود دوا نمودي».

روابط عمومي آن‌قدر مهم است كه در ساختارهاي فعاليت انبيا و اوليا هم ديده مي‌شود كه بسيار حائز اهميت هستند. مثلاً روابط عمومي پيامبر «صحابه» بودند. آخرين امام ما امام زمان(عج) حتي در غيبت صغري چهار روابط عمومي داشتند كه يكي از آن‌ها «حسين ‌بن‌ روح» بود.

روابط عمومي چطور مي‌تواند باعث ارتقاي بخش خود شود؟

روابط عمومي در بخش علمي جلوه پيدا مي‌كند. اصولاً انسان‌ها و سازمان‌ها چهار سيستم دارند و فعاليتي هماهنگ و هدفمند انجام مي‌دهند: يا به صورت جمادي هستند مثل يك سلسله ذراتي كه مثلاً در يك سنگ جمع هستند كه فقط جسم هستند، يا نباتي هستند كه علاوه بر جسم نمو هم دارند مثل درخت، يا علاوه بر جسم بودن و نمو داشتن حركت هم دارند مثل حيوان. اما چهارمي انسان است. حال فرق انسان با اين سه چيست؟ انسان هم جسم دارد هم نمو و هم حركت. اما تفاوت انسان با حيوان در اين است كه انسان امكان تحول دارد كه هم مي‌تواند در خود و هم در ديگران اين تحول را ايجاد كند. حيوانات اين تحول را نمي‌توانند ايجاد كنند و مطابق فطرت خود عمل مي‌كنند. اين مسأله بالاتر از غريزه است. ما غريزه داريم، عاطفه، عقل و عشق هم داريم. انسان با علم به اين ويژگي‌هاي خود مي‌تواند خود، ديگران و محيط را متحول كند. عقل را موجودات ديگر هم در حد نسبي دارند ولي عشق ندارند. بنابراين ما خميره‌اي از جنس خدا داريم و آن عشق است.

روابط عمومي اين سيستم‌ها را باز مي‌كند. اگر سيستم‌ جمادي است جو آدم‌ها هم مي‌تواند جماد باشد و با تعامل آن را تبديل به نبات كند. با تعامل بيشتر به درجه ارگانيك مي‌رسد و اگر كاملاً با محيط داد و ستد كند همان ني مولانا است كه ناي مي‌شود. در اينجا بايد گفت به قول مولانا اينجا قطره احساس دريا بودن مي‌كند و روابط عمومي كانال اين وصل است. پس روابط عمومي يا رابطان عمومي يا رابطين صالح كساني هستند كه سيستم‌ها را باز مي‌كنند.

برخورد سازمان‌ها با روابط عمومي بايد به چه صورت باشد؟

سازمان‌ها روابط عمومي را چرخ پنجم حساب نكنند و فكر نكنند هر كس بيكار بود و هر كه را خواستند كنار بگذارند بگويند برو به بخش روابط عمومي. در ثاني، نيرو‌هايي كه در بخش روابط عمومي استخدام مي‌كنند انسان‌هايي باشند كه رسالت داشته باشند و انسان‌هايي توخالي نباشند. سطح روابط عمومي را در حد مشاور عالي سازمان بالا ببرند؛ چرا كه روابط عمومي از نظر سازماني هم بايد مشاور عالي سازمان باشد نه اينكه زيرمجموعه باشد. روابط عمومي يك نهاد مردمي است، روابط عمومي بايد بر نقش مردمي بودنش تكيه كند چرا كه ارزيابي روابط عمومي را مردم بايد انجام دهند.

چهارشنبه 19 تير 1387 - 16:39

از اين نويسنده يا گزارشگر

*نام:
*ايميل:
نظر شما:

* اختياری