خالق تابلوي عصر عاشورا

«نگاهي به زندگي و آثار استاد فرشچيان»

استاد محمود فرشچيان متولد 4 بهمن 1308 در اصفهان، يکي از برجسته ترين نقاشان معاصر ايران است. پدرش، حاج غلامرضا فرشچيان، از تجار فرش بود و در هنر قالي بافي دست داشت. اين زمينه مساعد موجب شد او از همان دوران کودکي استعداد و علاقه خود را در زمينه نقاشي نمايان کند.

فرشچيان از سالهاي پيش از مدرسه از روي نقشه هاي قالي طرح ميزد ، تا به تدريج دستش در کار نقش پردازي روان گرديد . وي دراين باره مي‌گويد: 4 سالگي را خوب به ياد دارم. روي زمين مي‌نشستم و نقش‌هاي قالي را روي کاغذ مي‌کشيدم. پدرم هم از اين وضعيت راضي بود.

فرشچيان در طي تحصيلات مقدماتي در محضر استاد ميرزاآقا امامي اصفهاني هنرمند برجسته اصفهان، به آموختن نقاشي پرداخت. وي مي گويد: حاج ميرزا آقا امامي نقش آهو به من داد و گفت تا از روي آن نقاشي کنم، تا صبح روز بعد حدود 200 طرح در اندازه‌ها و جهت‌هاي مختلف کشيدم. براي استاد باورکردني نبود و از آن به بعد مورد تشويق و تاييد ايشان قرار گرفتم.

از کلاس هفتم دبيرستان فرشچيان به هنرستان هنرهاي زيباي اصفهان رفت و چهار سال در آنجا، زير نظر استاد عيسي بهادري، استاد مشهور؛ نقاشي قالي ، مينياتور ، نقاشي رنگ و روغن ، به فراگيري اصول و مباني طراحي نقوش سنتي (نقشه قالي ، تذهيب ، مينياتور) پرداخت.

بدون شک نقش استاد عيسي بهادري در پرورش و خلاقيتهاي محمود فرشچيان نقشي فوق العاده ارزشمند بود. بنا به گفته وي، استاد بهادري تمرين ‌هايي از روي کاشي‌هاي اصفهان را براي شاگردانش تعيين مي‌کرد و طرح‌هاي آنها را با اصل نقش‌ها مقايسه مي‌نمود. سپس پيش از آنکه آنان را به ‌طور مستقيم از نقصان هايشان آگاه کند، از آنها مي‌خواست که خود با مقايسه طرح و اصل نقش، اشکال‌هاي خود را بيابند.

فرشچيان پس از آموزش نزد استاد امامي و بهادري و دانش‌آموختگي از مدرسه هنرهاي زيباي اصفهان، براي گذراندن دوره هنرستان هنرهاي زيبا به اروپا سفر کرد و چندين سال به مطالعه آثار هنرمندان غربي در موزه ها پرداخت. بنا بر گفته وي در موزه‌هاي اروپا، اول کسي بود که وارد موزه مي‌شد با بسته‌اي از کتاب و قلم، و در نهايت آخر از همه، خود او بود که از موزه خارج مي‌شد.

پس از بازگشت به ايران، فرشچيان کار خود را در اداره کل هنرهاي زيباي تهران آغاز کرد و به مديريت اداره ملي و استادي دانشکده هنرهاي زيباي دانشگاه تهران برگزيده شد.

نکته مهمي که در شخصيت استاد به چشم مي خورد، ارادت و علاقه ايشان به ائمه طاهرين است. اين دلدادگي را همه، در شخصيت ايشان و در آثارشان يافته اند. استاد فرشچيان، «معنويت» را لازمه هر کار هنري مي داند. او خود مي گويد: معنويت در کار هنرمند بايد مستتر باشد. هر انساني با هر سليقه و گويشي، پنهان و آشکار تشنه معنويت است و اگر آثار هنري اکسير معنويت را در خود مستتر داشته باشند، با اقبال عمومي مواجه خواهند شد.

استاد در 33 سالگي تابلوي حضرت موسي (ع) را نقاشي کرد. در 46 سالگي، تابلوي بسيار زيبا و تاثيرگذار عصر عاشورا را به تصوير کشيد. خطوط سياه و سفيد اثر، مدوّر بودن کلّ طرح و ختم شدن تمامي خطوط طرح به وجود مقدس حضرت زينب(س) از ويژگي هاي برجسته اين اثر است.

استاد در تمامي طرح هايشان بر منحني ها تأکيد مي کند. ايشان در اين باره مي گويد: زندگي در حال چرخش و گردش است و تمام هستي در حال حرکت بر سيري دايره وار است.

استاد در 61 سالگي تابلوي امام زمان(عج) (ديدار) را خلق کردند. در 65 سالگي تابلوي مناجات و در 67 سالگي، تابلوي حضرت ابراهيم (ع) و نيز در 72 سالگي تابلو قصه حضرت يوسف(ع) را ترسيم نمودند.

در اين ميان، تابلوهايي نيز در عرض ارادت به آستان ائمه طاهرين عليهم السلام کشيده اند که از جمله آن ها، تابلوي مولود کعبه، يتيم نوازي حضرت علي(ع)، حضرت علي اصغر(ع)، تابلوي ضامن آهو و اولين پيام(غار حرا) را مي توان برشمرد.

استاد در مورد نحوه طراحي شمايل امام رضا (ع) در تابلو ضامن آهو مي گويد: اول مي خواستم امام را از پشت سر طراحي کنم، ولي مقتضيات تابلو ايجاب مي کرد که ايشان را از روبه رو تصوير نمايم. وقتي به صورت حضرت رسيدم، نتوانستم آن گونه که مي خواهم طراحي را آغاز کنم. تصوير حضرت ساعت ها و روزها دست نخورده باقي ماند. بعد از ظهر يک روز، مثل هميشه، قبل از شروع به کار، وضو گرفتم و رو به مشهد ايستادم و زيارت خاصه حضرت را خواندم. بعد سراغ تابلو رفتم و قلم را به دست گرفتم و کار را شروع کردم. بدون آن که قلم را بردارم يا طرح را عوض کنم، صورت حضرت را نقاشي کردم. وقتي کار تمام شد، ديگر تغييري در آن ايجاد نکردم.

طراحي ضريح حضرت امام رضا(ع) جلوه ديگري از دلدادگي استاد به ساحت امام هشتم است.

نخستين ضريح مرقد مطهر امام رضا (ع) در سال 957 هـ . ق در دوره شاه طهماسب صفوي ساخته شد. بر روي اين ضريح، سوره «هل اتي» به خط ثلث حک شده بود.

ضريح دوم که مرصع فولادي و معروف به ضريح نگين نشان است، در سال 1160 هـ . ق نصب شده است. واقف آن شاهرخ، نوه نادرشاه افشار بوده است. اين ضريح در حال حاضر زير ضريح کنوني قرار دارد. اين ضريح داراي دو هزار رقبه مربع شکل مزين به ياقوت و زمرد مي باشد.

ضريح سوم، ضريح ساده و فولادي بوده که در عصر سلطنت فتحعلي شاه قاجار روي ضريح نگين نشان نصب شد.

ضريح چهارم، معروف به ضريح طلا و نقره يا شير و شکر در سال 1338 هـ . ش ساخته شده که بعد از برداشتن ضريح سوم و انتقال آن به موزه، بر روي ضريح نگين نشان نصب مي شود. اين ضريح داراي چهارده دهانه به نيت چهارده معصوم بود که در جريان بمب گذاري سال 1375 دچار آسيب هاي شديدي شد.

ضريح پنجم، يعني ضريح کنوني، در سال 1379 نصب شده است. اين ضريح بر اساس طرح استاد محمود فرشچيان و قلمزني استاد خدازاده اصفهاني ساخته شده است.

استاد درباره تابلوي عصر عاشورا مي گويد: سه سال پيش از انقلاب روز عاشورا مادرم مرا نصيحت کرد و گفت: به روضه گوش کن تا چند کلمه حرف حساب بشنوي. و من به ايشان گفتم: من اول در اتاقم کاري دارم بعد خواهم رفت. حال عجيبي به من دست داد. وارد اتاق شدم، قلم را برداشتم و تابلوي عصر عاشورا را شروع کردم. قلم را که برداشتم تابلويي شد که الان هست بدون هيچ تغييري.

اين اثر توسط استاد به موزه آستان قدس رضوي اهدا شد. وي مي گويد: نمي توان بعضي از آثار هنري را توصيف کرد، در واقع عنايتي از سمت خدواند و ائمه اطهار مي باشد، اين تابلو را در روز عاشورا بدون هيچ پيش زمينه و فکر قبلي طراحي کردم.

وي در رابطه با محتواي تابلوي عصر عاشورا هم مي گويد: شايد جذابيت اين تابلو به علت غيبت شخصيت اصلي يعني امام حسين(ع) در آن مي باشد و باعث مي شود که انسان با ديدن اين تابلو بدنبال شخصيت اصلي که اين واقعه را شکل داده است، بگردد.

فيلم مستندي نيز با عنوان عشق‌پرداز به کارگرداني محمد هادي کاوياني، با حضور عزت الله انتظامي، پرويز پورحسيني و با صداي زيبا بروفه در نکو داشت استاد فرشچيان ساخته شده ‌است که در آيين رونمايي کتاب پنجم استاد به نمايش در آمد. آخرين و پنجمين جلد از کتاب آثار محمود فرشچيان شامل تازه‌ترين آثار اين هنرمند از سوي انتشارات گويا شامل 150 اثر نگارگري و طراحي از تازه‌ترين آثار محمود فرشچيان در 258 صفحه رنگي با کاغذ گلاسه در سال 1387 منتشر شده است.

ناصر ميرباقري ناشر اين کتاب درباره ويژگي‌هاي اين کتاب گفته‌است که اين کتاب در قطع رحلي سلطاني در 8 رنگ، در جلدهاي مختلف چرمي، گالينکور با قاب مخصوص به خود روانه بازار شده که براي اولين بار در کتاب‌هاي آثار فرشچيان از رنگ متاليک نيز استفاده شده است

دوشنبه 28 آذر 1390 - 8:13

از اين نويسنده يا گزارشگر

*نام:
*ايميل:
نظر شما:

* اختياری